بررسى مقام اثبات در تعدّد قاعده فراغ و تجاوز بررسى مقام اثبات در تعدّد قاعده فراغ و تجاوز قبل از بررسى روايات وارده در اين موضوع ، مناسب است ابتدا نظر مرحوم محقّق نائينى قدس سره را در باب جعل قاعده فراغ و تجاوز بيان و بررسى نماييم . ديدگاه محقّق نائينى رحمه الله در خصوص جعل قاعده فراغ و تجاوز ايشان كلامى دارند - كه در مباحث گذشته و در جواب بعضى از محاذير بيان كرديم . « 1 » - مبنى بر آن كه آن‌چه از اكثر روايات استفاده مىشود ، قاعده فراغ است ؛ يعنى ، عدم اعتناى به شكّ ، بعد از تمام شدن كلّ عمل . به عبارت ديگر ، اگر پس از تمام شدن كلّ مركّب ، شكّى به وجود آيد ، نبايد به آن اعتنايى شود . ايشان در ادامه بيان مىكنند : ما در بين روايات ، دو روايت داريم كه بر قاعده تجاوز دلالت دارند كه آن‌ها بر روايات قاعده فراغ حكومت داشته ، و موضوع قاعده فراغ را توسعه مىدهند . توضيح مطلب اين كه : روايات قاعده فراغ دلالت بر اين دارند كه به شكّ بعد از كلّ

--> ( 1 ) . عبارت محقّق نائينى رحمه الله در پاورقى شماره 1 صفحه 95 آمده است .